Đôi nét về văn hóa phi vật thể của người Êđê ở Đắk Lắk trong công cuộc đổi mới

Văn hoá phi vật thể gồm nhiều yếu tố cấu thành. Trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi chỉ đề cập đến đôi nét về ngôn ngữ - chữ viết, nghi lễ - lễ hội, Luật tục và âm nhạc trước sự tác động của nền kinh tế thị trường.

Như chúng ta đã biết, tiếng nói của người Êđê thuộc nhóm ngôn ngữ Mã Lai-Polynesia (ngữ hệ Nam Ðảo). Tiếng Êđê có quan hệ gần gũi với tiếng Gia rai. Trước tiên là việc gìn giữ ngôn ngữ địa phương, đây chính là điều rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay, vì tiếng nói là vốn văn hoá duy nhất chứa đựng nhiều thông tin về lịch sử, xã hội, văn hoá quan trọng của một tộc người trong mối quan hệ với các dân tộc khác. Dưới sự tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường như hiện nay thì ngôn ngữ của người Êđê nói chung và một số dân tộc bản địa nói riêng cũng phần nào bị chi phối. Việc sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ đã được đồng bào bảo tồn và sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Tuy nhiên, ở một góc độ nào đó cũng chịu sự tác động của một số ngôn ngữ khác từ bên ngoài như: Ngữ hệ Việt Mường của người Kinh hay Môn - Khmer M’nông… trong mối quan hệ giao tiếp. 

Song song với ngôn ngữ là chữ viết, dưới sự tác động từ bên ngoài việc sử dụng bộ chữ Việt đã trở thành phổ biến trong tộc người Êđê. Ở những vùng mà tiếng Việt đã trở thành ngôn ngữ thứ hai, thực sự đã có những hiện tượng học thẳng chữ Việt mà không qua học chữ mẹ đẻ hoặc không hiểu hoặc quên hẳn chữ mẹ đẻ trong một bộ phận tầng lớp thanh thiếu niên người Êđê.

Nghi lễ - lễ hội của buôn làng người Êđê chính là nơi sinh hoạt văn hoá của cộng đồng. Do vậy, có rất nhiều lễ hội trong một năm của người Êđê được tồn tại. Lễ hội được xem như là cao trào của sinh hoạt cộng đồng. Người Êđê quan niệm rằng: Cuộc sống của con người hoàn toàn tuỳ thuộc vào ý muốn của thần linh, từ trong lao động sản xuất đến sự chết chóc… mọi hoạt động đều phải cầu xin thần linh cho phép. Ngày nay, docósự tác động từ bên ngoài của môi trường văn hoá nên trong đời sống của đồng bào người Êđê tần suất xuất hiện các nghi lễ - lễ hội ngày một ít đi. Để tiến hành một nghi lễ hay lễ hội nào đó đôi khi còn phải phụ thuộc vào bên ngoài mà không theo chu kỳ hay quy định thời gian và không gian theo kiểu truyền thống.

Ngoài hai yếu tố cấu thành văn hoá phi vật thể đó là ngôn ngữ và nghi lễ - lễ hội, còn có sự tồn tại một công cụ nhằm tạo nên sự ổn định trong xã hội cổ truyền của người Êđê đó chính là luật tục. Luật tục Êđê đã đề cập đến rất nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống cộng đồng, từ việc tổ chức xã hội, quan hệ cộng đồng, gia đình hay trong quan hệ nam nữ đến lễ nghi, tín ngưỡng … thì luật tục đã phản ánh tư duy duy lý dân gian của người Êđê trong quá trình tồn tại và phát triển. Những khuôn khổ, cách thức sống được đặt ra không đơn thuần là sự nhận thức cảm tính nó đã được định hình bằng những lý lẽ được coi như là chân lý mà tất cả những người sống trong cộng đồng buôn làng đó đều phải tuân theo, không còn có sự lựa chọn nào khác. 

Trong giai đoạn hội nhập hiện nay, việc sử dụng luật tục để xử phạt những người vi phạm cũng có phần nào hạn chế ít được sử dụng hơn trước đây thậm chí nó cũng chỉ tồn tại dưới dạng những ấn phẩm vì bên cạnh luật tục buôn làng thì còn có sự tồn tại của pháp luật nhà nước.

Âm nhạc là món ăn tinh thần không thể thiếu trong mỗi cộng đồng tộc người dù đó là tộc người nào. Hiện nay, môi trường diễn xướng của các bài hát dân ca nói riêng, âm nhạc nói chung của người Êđê dần dần nhường chỗ cho những dòng âm nhạc được du nhập từ bên ngoài. Điều đó thể hiện rõ nét nhất là sự du nhập các bài hát của người Kinh hay những bài hát du nhập từ phương Tây tồn tại song song với những bài dân ca truyền thống. Vẫn biết đây là tính tất yếu của sự hội nhập không thể cưỡng lại đựơc, nhưng nó cũng có tác động không nhỏ ảnh hưởng đến nền âm nhạc dân gian của người Êđê.

Trong sự đan xen, giao lưu giữa các nền văn hoá, một số loại hình văn hoá của dân tộc Êđê bên cạnh sự mai một, mất đi theo tính tất yếu do có sự đào thải của quy luật nhằm loại trừ những cái cũ lạc hậu không còn phù hợp với hiện tại. Vì vậy, để chọn lọc, tiếp thu những cái hay, cái đẹp của các nền văn hoá khác làm phong phú thêm cho nền văn hoá truyền thống mang đậm tính chất trầm lắng, chứa đựng tính mẫu hệ của người Êđê trước sự tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường thì văn hóa phi vật thể của người Êđê ở Đắk Lắk vẫn tự khẳng định được bản sắc văn hoá của dân tộc mình trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam../.

Tin xem nhiều nhất

Đôi nét về văn hóa phi vật thể của người Êđê ở Đắk Lắk trong công cuộc đổi mới

Văn hoá phi vật thể gồm nhiều yếu tố cấu thành. Trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi chỉ đề cập ...

Kỷ niệm 40 năm chiến thắng Buôn Ma Thuột giải phóng tỉnh Đắk Lắk (10/3/1975 – 10/3/2015) Lực lượng vũ trang tỉnh Đắk Lắk tiến quân giải phóng quận Lạc Thiện (Lắk) “Sự kiện nhiều người ít biết đến”

Đại tá Phan Công Thí

Nguyên Chủ nhiệm Chính trị

Bộ chỉ  huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk

Thực hiện quyết ...

Hoạt động trình diễn nghề thủ công truyền thống dân tộc tại Bảo tàng Đắk Lắk

Nghề thủ công truyền thống (đan lát, làm gốm, dệt thổ cẩm…) hay việc chế tác nhạc cụ rất phổ biến ...

Quân và dân Đắk Lắk với cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám năm 1945

Đầu tháng 8/1945, ở Đắk Lắk, những yếu tố của thời kì tiền khởi nghĩa đã hình thành và bùng lên ...

Lớp tập huấn kỹ năng trình bày và kể chuyện trong khuôn khổ Photovoice tại Đắk Lắk

Từ ngày 17 - 20/3/2014, Viện Nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường (iSEE) đã phối hợp với Bảo ...

Sưu tầm hiện vật liên quan đến hoạt động tàn phá rừng trái phép

Với diện tích 13.125 km2, Đắk Lắk là một Cao nguyên lớn xen lẫn những núi và thung lũng, kết quả ...

Công tác tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ tài nguyên rừng tại Bảo tàng Đắk Lắk

Trong bối cảnh hiện nay, khi rừng và các tài nguyên rừng của Đắk Lắk ngày càng bị tàn phá nặng nề ...

Danh lam thắng cảnh

Danh lam thắng cảnh

KHÁCH SẠN GẦN BẢO TÀNG

Nhà hàng

Số lượt truy cập

000349245
Hôm nay
Trong tuần
Trong tháng
Tất cả
346
891
14964
349245