Sưu tập Ghế của người Êđê

Sưu tập Ghế gồm 21 đơn vị hiện vật, chia làm 04 loại hình: Kpan, Kpan khơk (có vùng người Êđê gọi là kpan êa - ghế để gác chân khi đánh chiêng), Jhưng Pô Sang (ghế chủ nhà) và ghế ngồi uống rượu. Người Êđê sử dụng rìu và xà gạc đẽo ghế, tỉ mỉ từng chút để cho ra những chiếc ghế theo tính toán sẵn từ trước. Trong đó, đặc biệt và nhiều kiêng cữ là ghế dài kpan. Ghế của người Êđê được làm từ một thân gỗ nguyên, liền chân và mặt, có kích thước và mục đích sử dụng khác nhau. Họ đã biến cây rừng của thiên nhiên thành tài sản quý của dân tộc mình.

 Kpan mang hình dáng cong như con thuyền, thường có chiều dài hơn 10m. Đầu trên của ghế cao và to hơn đầu dưới. Đối với người Êđê, kpan không chỉ là biểu tượng cho một gia đình giàu có, quyền thế, thể hiện tính đoàn kết cộng đồng mà còn mang ý nghĩa tâm linh, khi luôn là nơi dành cho các nghệ nhân ngồi đánh chiêng, truyền tải những thông điệp của con người tới các thần linh. Quá trình làm kpan có nhiều kiêng cữ và các lễ cúng cho từng giai đoạn làm ghế. Khi làm xong kpan, chủ nhà sẽ tổ chức lễ rước kpan. Kpan không chỉ có giá trị trang trí, thẩm mỹ mà còn có giá trị sử dụng.

Khi đánh chiêng, nghệ nhân ngồi trên kpan dài và chân sẽ đặt trên một cái ghế dài y như kpan nhưng kích thước nhỏ, thấp, phẳng hơn kpan và không cong ở hai đầu, người Êđê gọi là kpan khơk. Kpan khơk hợp với kpan thành một bộ theo quy định của đồng bào Êđê.

Jhưng pô sang có chiều dài tầm 1.8 - 2m, chiều cao từ 0.8 - 1m, thường được ví như hình tượng con voi đang phục quỳ. Ghế được đẽo từ cây nguyên khối, mặt phẳng, bốn chân cong ra phía ngoài. Chiếc ghế này dành cho người già và khách, không ai được nằm khi chưa có sự cho phép của bà chủ nhà. Người Êđê quan niệm jhưng pô sang là vật rất thiêng nên hàng năm chủ nhà phải cúng bò, heo, gà,.. để thần ngự trị trong ghế phù hộ cho người chủ nhà và gia đình có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ghế nhỏ thường dùng để ngồi uống rượu cần hay ngồi xung quanh bếp, có hai loại: ghế tròn và ghế hình chữ nhật. Ghế tròn là những khúc gỗ ngắn, nguyên khối. Người ta đẽo cho mặt nhẵn bóng. Ghế hình chữ nhật được khoét từ nguyên một khúc gỗ. Một mặt khoét tạo độ rỗng thành hai chân ghế dọc theo mép mặt ghế. Mặt còn lại đẽo nhẵn làm mặt ghế.

Trong ngôi nhà dài của người Êđê thường có ba vị trí cố định, đó là: kpan,  jhưng pô sang và bếp. Họ chọn những vị trí tốt nhất để đặt những vật dụng này. Kpan được kê dọc vách phía Tây ngôi nhà, song song là kpan khơk (có nhà không có). Ghế jhưng pô sang thường đặt cạnh cây cột rượu đầu tiên.

Hiện nay, những hộ gia đình nhỏ người Êđê không còn sống cùng nhau dưới một mái nhà sàn mà đã chuyển sang định cư riêng lẻ. Những chiếc kpan cũ do không có chỗ để nên bị bỏ ngoài mưa nắng, dưới gầm sàn, mối mọt, hoặc bị cưa đôi để cho vừa nhà mới. Một số bị các lái buôn mua lại để bán cho các nhà sưu tầm. Bên cạnh đó, không còn những cây gỗ lớn để làm kpan.

Nhận thức được tầm quan trọng đó, Bảo tàng Đắk Lắk không ngừng nghiên cứu, sưu tầm và bảo quản các loại ghế của người Êđê một cách tốt nhất, giảm thiểu tối đa rủi ro gây hư hỏng hiện vật. Trên không gian trưng bày thường xuyên của Bảo tàng, khu vực đặt kpan cho khách tham quan trải nghiệm rộng rãi, thoáng mát. Khi đến với Bảo tàng, kết thúc chuyến tham quan phần Văn hóa dân tộc, du khách sẽ được thuyết minh viên kể các câu chuyện về kpan và cùng trải nghiệm, chụp hình lưu niệm với chiếc ghế, biểu tượng đặc sắc của dân tộc tại chỗ nơi đây.

Phòng Truyền thông

 

 

 

 

Danh lam thắng cảnh

Danh lam thắng cảnh

KHÁCH SẠN GẦN BẢO TÀNG

Nhà hàng

Số lượt truy cập

000399827
Hôm nay
Trong tuần
Trong tháng
Tất cả
414
2428
7051
399827