Công cụ lao động cổ truyền của các dân tộc ở Đắk Lắk

 

 

 

Xưa kia nguồn sống chính các dân tộc Êđê, Mnông và Giarai cư trú ở Đắk Lắk nói riêng và Tây Nguyênnói chung chủ yếu là canh tác nương, rẫy. Ruộng nước chiếm một tỷ lệ không lớn lắm chỉ có ở vài nơi,đặc biệt là ven các vùng sông suối, hồ…

 

Rẫy mỗi năm chỉ gieo trồng một vụ, thường sau vài ba vụ thì bỏ hóa hàng chục năm để đất và rừng hồi phục trước khi khai phá trở lại. Ở vùng người Êđê, các rẫy đất bằng có thể canh tác liên tục tới một vài chục năm. Tập quán xen canh là phổ biến. Ngoài các giống lúa tẻ, lúa nếp, trên rẫy còn trồng ngô, sắn, ớt, bầu, bí, chuối, bông… Công cụ làm rẫy cũng như ruộng của các dân tộc Tây Nguyên thường giống nhau và ít kiểu loại nhưng rất độc đáo. Phổ biến là rìu, xà gạc, wăng briêng, cuốc, wăng wít, gậy chọc lỗ, ống đựng thóc, tra hạt, cào, gùi, giỏ suốt lúa…

Rìu có cùng một kiểu loại với rìu của các dân tộc khác ở nước ta dùng để chặt cây, phát rẫy, làm nhà, làm dụng cụ gia đình.

Xà gạc (Kgă) là một lưỡi dao thép tra dựng đứng vào gù một cái cán cong bằng lồ ô đặc. Xà gạc dùng trong sản xuất, chiến đấu, xây dựng nhà cửa và cũng là một công cụ của nhà bếp.

Wăng briêng là một loại cuốc lưỡi sắt nhỏ, hình trăng lưỡi lèm, tra vào cán gỗ cong, dùng để xới đất. Hiện nay, đồng bào dùng cuốc bản (gọi là wăng cuốc) để xới đất, phần nhiều đã được thay thế công cụ truyền thống: wăng briêng. Để thích hợp với kinh nghiệm sản xuất của mình, đồng bào cắt hai gốc của rìa tác dụng lưỡi cuốc bản làm cho lưỡi cuốc đó gần giống lưỡi cuốc truyền thống.

Wăng wít là cái nạo cỏ rẫy, lưỡi sắt, được bẻ gập va vạn vỏ đỗ, một đầu cắm vào cán gỗ. Đối với người Êđê, cuốc đóng vai trò quan trọng trong sản xuất, có thể nói rằng hình thái nông nghiệp cuốc đã tồn tại ở họ.

Cào cỏ (hwar) là một thân tre nhỏ, dài khoảng 1m50, một đầu chẻ làm 6 hay 8 nan, đan xoè hình giẻ quạt, khi cào thì đứng.

Ống đựng thóc tra lúa (đing nuh) là một khúc lồ ô dài khoảng 0,80m.

Gậy chọc lỗ có kết cấu trông rất đơn giản, chỉ là một thân gỗ có độ dài chừng hơn 1 mét, nhỏ hơn cổ tay, một đầu được vót nhọn. Do có cấu tạo đơn giản như vậy nên gậy chọc lỗ thường bị coi là một loại hình thô sơ, lạc hậu, kém năng suất, nếu so với các công cụ của các cư dân canh tác ruộng nước như cuốc, cày, nhưng nó là loại nông cụ tối ưu cho canh tác nương rẫy dùng gậy chọc lỗ để tra hạt cho tỉ lệ mọc của cây cao hơn rất nhiều so với việc dùng cuốc để gieo trồng do lỗ được tạo ra từ cây gậy nông và đều hơn so với lỗ được tạo ra bằng cuốc, làm cho mầm có thể ngoi lên mặt đất rất dễ dàng, cho năng suất lao động cao. Dùng gậy chọc lỗ chỉ tạo một lỗ rất nhỏ trên bề mặt của đất cũng giúp chống xói mòn đất tốt nhất trong canh tác nương rẫy so với các loại nông cụ hiện đại như cuốc, cày… đặc biệt là trên địa bàn đất dốc.

Mặc dù trước đây phương pháp canh tác thô sơ, công cụ giản đơn nhưng do đất đai màu mỡ và được làm đúng thời vụ nên thu hoạch được một khối lượng nông sản đáng kể. Trải qua thời gian, những máy móc hiện đại đã dần thay thế các công cụ thô sơ, đặc biệt là sự đổi thay của phương thức sản xuất, chuyển từ quản canh, độc canh cây lúa rẫy, sang thâm canh cây công nghiệp dài ngày, cấy lúa nước hai vụ, áp dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng.

Phòng Truyền thông

 

 

 

 

Danh lam thắng cảnh

Danh lam thắng cảnh

KHÁCH SẠN GẦN BẢO TÀNG

Nhà hàng

Số lượt truy cập

000422729
Hôm nay
Trong tuần
Trong tháng
Tất cả
431
1566
6884
422729