Luật tục Êđê với môi trường sinh thái

Luật tục Êđê tồn tại theo dạng văn vần truyền miệng, đã từ hàng trăm năm nay, chi phối toàn bộ đời sống tinh thần của mọi người trong cộng đồng, do những người có hiểu biết sâu rộng của buôn làng nắm giữ, để điều hành mọi hoạt động của cộng đồng. Trong đó, ngoài những quy định về mối quan hệ giữa con người với con người, với xã hội, những tập quán canh tác, còn có cả những thái độ ứng xử đối với môi trường công cộng... Vài năm gần đây, các nhà nghiên cứu văn hoá dân gian đã sưu tầm và in thành văn bản hệ thống các luật tục Êđê.

Bến nước của người Êđê tại Buôn Tring, Buôn Hồ

Người Êđê gắn bó chặt chẽ cuộc sống của họ với núi, rừng, sông suối. Để bảo tồn điều kiện sống người Êđê luôn có thái độ ứng xử đúng mực với thiên nhiên. Từ bao đời nay người Êđê sống theo từng buôn, mỗi buôn có khoảng 200 – 300 ngôi nhà dài, với trên 500 người, bao gồm các thành viên của một dòng họ hoặc vài dòng họ hợp thành. Mỗi buôn đều có ranh giới riêng, được xác định bởi luật tục của các buôn với nhau. Buôn vân hành theo phương thức tự quản, đứng đầu buôn là chủ bến nước (Pô Pin Ea) hoặc chủ đất (Pô Lăn), rồi đến người trực tiếp xử các vụ vi phạm luật tục (Pô Phat Kđi) và cuối cùng thầy cúng (Pô Riu Yang). Các chức sắc này đều do một gia đình, một dòng họ trong buôn nắm giữ.

Lễ cúng tại bến nước của người Êđê tại buôn Ea Nur, xã Pơng Drang, huyện Krông Buk

Chủ buôn quản lý cộng đồng theo luật tục, mọi thành viên trong buôn đều chấp hành luật tục một cách tự giác. Họ coi luật tục là một cái gì đó rất thiêng liêng, nếu ai làm trái sẽ bị thần linh trừng phạt. Luật tục Êđê có khoảng 236 điều. Đặc biệt, các điều luật tục về bảo vệ tài nguyên rừng, nguồn nước, đất đai được cộng đồng người Êđê xây dựng nên từ hàng trăm năm trước đây nhưng đến bây giờ vẫn còn giá trị đối với cộng đồng.

Sách luật tục Êđê

Về bảo vệ rừng luật tục Êđê ở chương IV- Về các vi phạm lợi ích cộng đồng đối với những kẻ làm cháy rừng bị bắt được: “Chân sẽ bị trói lại ngay/ Tay sẽ bị xiềng lại ngay/ Buộc phải bồi thường nặng”. Cho nên “Ai có con phải dạy con/ Ai có cháu phải bảo cháu/ Kẻo có thể đốt cháy rừng”. Và khuyến cáo không được phát rẫy nơi rừng thiêng, do các vị thần linh cai quản, nếu vi phạm sẽ bị động rừng hoặc gây tai hoạ. “Đừng đốn cây đó/ đừng làm rẫy chỗ này/ linh thiêng lắm”.

Về bảo vệ nguồn nước ở mỗi buôn của đồng bào Êđê đều có bến nước, đây là nguồn nước sạch nuôi sống cả buôn, do đó việc giữ gìn nguồn nước là trách nhiệm của cả cộng đồng buôn làng. Nên luật tục có câu:“Nếu để nguồn nước bẩn/ Cây lúa không ra bông/ Cây kê không có hạt/ Con cá không sống được/ Con người sẽ mang bệnh/ Tội này xử rất nặng…”

Về việc bảo vệ đất rừng, đất rẫy, đất buôn luật tục quy định không được phá rừng làm rẫy, không làm nhà ở một cách bừa bãi mà phải tuân thủ theo qui định của buôn. Đất lập buôn phải bằng phẳng và gần nguồn nước. Rẫy phải làm xa buôn, không được làm rẫy ở rừng thiêng hoặc rừng đầu nguồn nước, rẫy phải có nhiều khoảng đất khác nhau để luân canh, khỏi phải phá rừng, rẫy của ai thì người đó trồng trọt không được lấn chiếm tranh giành của nhau.

“Đất rừng đất rẫy nuôi sống buôn làng/ Trách nhiệm của mọi người phải biết gìn giữ/ Nếu để cháy buôn tội ấy rất nặng/ Nếu để cháy rừng tội ấy càng nặng…”

Luật tục còn quy định xử phạt những kẻ gây ra dịch bệnh cho người, cho gia súc, hoặc biết có dịch bệnh mà không báo cho chủ làng, không cách ly nguồn bệnh, làm ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng “người ta không còn sinh được con gái, không còn đẻ được con trai, không còn giữ được nòi giống”. Đồng thời cũng xử phạt cả những kẻ, nhất là với dịch bệnh gia súc “cứ thả rông để trâu bò buôn mình lẫn với buôn khác” để cho nó lây lan…

Mùa Lễ hội của người Êđê nói riêng và các dân tộc ở Tây nguyên nói chung thường tập trung vào những tháng sau khi thu hoạch mùa màng, gọi chung là “Mùa ăn năm uống tháng”. Đây là môi trường phát huy tổng hợp mọi loại hình nghệ thuật dân gian, từ tạo hình, nghề thủ công, cho đến văn học, ẩm thực...đặc biệt cũng có những lễ hội liên quan đến việc bảo vệ môi trường. Điển hình là lễ cúng bến nước. Trong lễ này, việc đầu tiên cả làng làm là dọn dẹp vệ sinh bến nước và xung quanh nơi cư trú. Sau đó người ta mới ăn mặc đẹp để hưởng lễ.

Qua những điều luật tục quy định, càng khẳng định đồng bào Êđê từ lâu đã nhận thức được tầm quan trọng của tài nguyên rừng, đất, nước. Chính vì vậy mà luật tục Êđê đã góp phần khuyên răn, giáo dục các thế hệ con, cháu phải cùng nhau bảo vệ rừng, nguồn nước, đất đai coi đó là tài sản lớn nhất của cộng đồng. Những điều luật tục của đồng bào Êđê rất gần gũi với luật bảo vệ rừng của Nhà nước ta hiện nay, do vậy cần khuyến khích bà con duy trì một số điều luật và tập quán lễ hội mang tính tích cực. Nhằm giữ gìn, phát huy nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá của đất nước.

Phòng Truyền thông

 

 

 

 

Danh lam thắng cảnh

Danh lam thắng cảnh

KHÁCH SẠN GẦN BẢO TÀNG

Nhà hàng

Số lượt truy cập

000492971
Hôm nay
Trong tuần
Trong tháng
Tất cả
402
1049
9462
492971